OSPFA bierze udział w pracach Podkomisji nadzwyczajnej do rozpatrzenia senackiego projektu ustawy
o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.
Na ostatnim posiedzeniu Podkomisji w dniu 22 stycznia 2009 roku
zostało przedstawione
Stanowisko Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Prywatnych Firm Archeologicznych w sprawie nowelizacji
art. 31 ust. 1 Ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.
Stanowisko Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Prywatnych Firm Archeologicznych w sprawie nowelizacji art. 31 ust. 1 Ustawy
o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.
Obecnie obowiązująca Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami wymaga zmian, zwłaszcza w odniesieniu do ochrony
dziedzictwa archeologicznego. Rozumiejąc ograniczenia wynikające z charakteru obecnej nowelizacji zwracamy uwagę na konieczność
rozpoczęcia poważnej debaty nad stworzeniem systemu finansowania ochrony dziedzictwa archeologicznego i funkcjonowania służb konserwatorskich,
co ma szczególne znaczenie w kontekście wyroku TK. Nie akceptując sposobu rozwiązania nowelizacji
art. 31 Ustawy... , zdajemy sobie
jednocześnie sprawę z tego, że w chwili obecnej, z powodu braku czasu, nie jesteśmy w stanie stworzyć nawet założeń systemu uwzględniającego
wszystkie etapy związane z wykonaniem badań archeologicznych, a więc: badania archeologiczne, ich dokumentacja, opracowanie i konserwacja
źródeł pozyskanych w trakcie badań, naukowe opracowanie wyników badań, publikacja wyników badań, bezterminowe przechowywanie,
czyli archiwizacja materiału zabytkowego wraz z koniecznością dalszej konserwacji zabytków. Nasze wątpliwości budzi także forma dofinansowania
badań archeologicznych, czyli dotacja. Uważamy, że lepszym, choć zapewne bardziej zbiurokratyzowanym rozwiązaniem byłaby refundacja,
która pozwoliłaby na dofinansowanie rzeczywistych kosztów badań archeologicznych. Jednocześnie chroniłaby państwo przed wyłudzaniem dotacji
i inwestora przed nieprzewidzianymi znaleziskami.
W związku z tym nie odnosząc się do istoty nowelizacji, czyli dotowania przez państwo kosztów badań archeologicznych
po przekroczeniu 2% wartości inwestycji, proponujemy następujące zmiany w nowelizacji:
Art. 1 ust. 1 pkt 1: po słowach: „roboty budowlane przy zabytku nieruchomym wpisanym do rejestru zabytków lub objętym ochroną konserwatorską na
podstawie ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego”, dodać: „lub przy innych zabytkach nieruchomych albo”.
Zapis ten pozwoliłby na uzyskanie dotacji w przypadku odkrycia stanowisk archeologicznych wcześniej nieznanych.
Art. 1 ust. 2: pozostawienie go w dotychczasowym brzmieniu, czyli usunięcie zapisu: „wyłącznie w takim zakresie, w jakim roboty budowlane,
nowe zalesienia lub zmiana dotychczasowego charakteru działalności leśnej zniszczą lub uszkodzą zabytek archeologiczny”.
Protestujemy przeciwko ustawowemu ograniczaniu kompetencji konserwatorów zabytków. Znamy argumentację ministra Merty w sprawie tego zapisu,
z czego najdelikatniejszym sformułowaniem jest, że zapis ten “poprawia sytuację”. Pytanie tylko czyją Z pewnością nie archeologii.
Ustalaniem standardów badań archeologicznych nie powinna zajmować się ustawa, tylko wypracowana doktryna ochrony dziedzictwa archeologicznego,
zawarta np. w Krajowym Programie Ochrony Zabytków. Przypomnijmy brzmienie art. 84 Ustawy...: „W celu stworzenia warunków niezbędnych do realizacji
ochrony zabytków i opieki nad zabytkami minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego inicjuje i opracowuje, przy pomocy
Generalnego Konserwatora Zabytków, krajowy program ochrony zabytków i opieki nad zabytkami”. A zwracamy uwagę, że Ustawa... obowiązuje od 2004 roku
i do chwili obecnej programu tego nie ma (poza tezami do programu wypracowanymi w 2004 roku). Nie będziemy tu przytaczać argumentów przeciwko
zawężaniu kompetencji wkz. Znając jednak sytuację panującą obecnie w archeologii mamy obawy, że zapis ten znalazł się w nowelizacji na skutek
nacisku lobby budowlanego. Ustawa, respektując prawa właściciela ma chronić dziedzictwo archeologiczne. Przypominamy, że w przypadku,
gdy inwestor nie zgadza się z ustaleniami wkz zapisanym w Decyzji może się w ciągu 14 dni odwołać się do ministra właściwego do spraw kultury i
ochrony dziedzictwa narodowego, zgodnie z przepisami art. 127 § 1 i 2 oraz art. 129 § 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Wprowadzenie tego zapisu spowoduje, że to inwestor de facto będzie decydował o zakresie prowadzonych prac. Zwracamy jednocześnie uwagę,
że TK zakwestionował źródło finansowania badań archeologicznych, a nie kompetencje wkz.
Art. 1 ust. 1 ppkt. 2: po „badań archeologicznych” dodać: “, ich dokumentacji, opracowania i konserwacji źródeł pozyskanych w trakcie badań”.
Jako archeolodzy spotykamy się często z sytuacją, że inwestor nie rozumie konieczności wykonania odpowiednich analiz i poddania konserwacji
zabytków przed przekazaniem ich do jednostki przechowującej.
Art. 3 ust. 1: po słowach: „o których mowa w art. 31 ust. 2” usunąć słowa: „oraz wykonanie ich dokumentacji”,
ponieważ o rodzaju badań mówi wspomniany art. 31 ust. 2.
Zwracamy także uwagę, że RPO w Uzasadnieniu do zmiany art. 31 ust. 1 Ustawy... kwestionował koszty badań archeologicznych
ponoszonych zwłaszcza przez indywidualnych inwestorów prywatnych, czyli realizujących mniejsze inwestycje.
Mamy obawy, że ustanowienie 2% wartości inwestycji bez rozróżnienia na inwestorów małych i dużych spowoduje,
że TK nie przyjmie takiego rozwiązania. Należałoby zastanowić się, czy nie lepszym rozwiązaniem byłby zapis o
możliwości zwrotu kosztów związanych z wykonaniem opracowania i konserwacji źródeł pozyskanych w trakcie badań?
Na koniec chcielibyvmy z całą mocą zaznaczyć, że będziemy dążyli do rozwiązania problemu
finansowania ochrony dziedzictwa archeologicznego,
w szczególności przechowywania, czyli archiwizacji zabytków archeologicznych.
29 maja 2010 r powołał nowy Zarząd OSPFA . 
